21e eeuwse vaardigheden ... en dan? Deel 3: Kritisch denken

Iedereen heeft het er tegenwoordig over: 21e eeuwse vaardigheden. We weten allemaal wel ongeveer wat er mee bedoelt wordt, maar.... wat kun je er nou mee in de klas? 

 

In deze blog kijken we hoe je het onderdeel Kritisch denken praktisch vorm kunt geven in je groep. In wekelijkse blogs komt steeds een andere vaardigheid aan de orde.

Lees ook de vorige blogs uit deze serie:

 

Kritisch denken, wat houdt dat in?

Bij kritisch denken gaat het om het vermogen om zelfstandig te komen tot weloverwogen en beargumenteerde afwegingen, oordelen en beslissingen. Hiervoor zijn denkvaardigheden noodzakelijk, maar ook houdingsaspecten, reflectie en zelfregulerend vermogen spelen een essentiële rol.

Denkvaardigheden zijn nodig om informatie te doorzien en op waarde te schatten, onjuistheden te signaleren en om een visie of mening tegen het licht te houden.

Op basis daarvan kan beargumenteerd een eigen oordeel of standpunt bepaald worden of een beslissing worden genomen.

 

Denkvaardigheden zijn hier onlosmakelijk verbonden met een kritische houding, waarbij het gaat om het verlangen om goed geïnformeerd te zijn, de neiging om redenen en oorzaken te zoeken, ruimdenkendheid, respect voor standpunten van anderen en de bereidheid om die standpunten mee te wegen. Kritisch denken is een bewuste activiteit waarbij ook reflectie en zelfregulerend vermogen van belang zijn: een kritisch denker onderzoekt het eigen denkproces en stelt zo nodig zijn beslissing, opvatting of handeling bij.

 

Kritisch denken is een essentiële vaardigheid voor het onderzoeken en beoordelen van informatie, het bepalen van standpunten en het nemen van weloverwogen beslissingen. Kritisch denken veronderstelt analytisch denken en een open, onderzoekende houding. Dit is zowel voor het verwerven van domeinkennis en –vaardigheden als voor persoonsvorming en burgerschap van belang. Onderwijs dat bijdraagt aan de ontwikkeling van kritische denkvaardigheid leert leerlingen na te denken over een onderwerp, vraag of probleem en dit eerst te analyseren voordat een mening wordt gevormd. Leerlingen worden uitgedaagd om hun eigen ideeën en die van anderen te toetsen en toe te passen.

 

Bron: SLO


Hoe kun je in de klas het Kritisch denken stimuleren?

 

Kritisch denken stimuleren vereist interactie.Het is belangrijk om als leerkracht veel vragen te stellen. Zo geef je een voorbeeld van de vragen die de leerlingen zichzelf kunnen stellen om kritisch te denken. Dit vereist een andere rol van de leerkracht: namelijk die van coach.

Als leerkracht is het daarnaast nuttig kennis te hebben van metacognitieve vaardigheden en thinking skills.

 

Er is sprake van metacognitie wanneer een lerende een vorm van bewustzijn en controle heeft over wat en hoe er op dat moment geleerd wordt.

Thinking skills zijn het menselijk vermogen om bewust na te denken om onze doelen te bereiken. Het is wat ons ‘mens’ maakt: onthouden, vragen stellen, concepten bedenken, plannen, redeneren, voorstellingsvermogen, problemen oplossen, keuzes maken, oordelen vellen, ideeën verwoorden etc. Thinking skills zijn context-onafhankelijke vaardigheden die nodig zijn om een kritisch te denken.

 

Bron: Tumult

 

Je kunt voor het stimuleren van Kritisch denken de Taxonomie van Bloom inzetten, De Taxonomie van Bloom brengt denkvaardigheden in kaart van eenvoudig naar complex. Het stellen van de juiste vragen is belangrijk om de verschillende denkvaardigheden te stimuleren. School aan zet geeft voorbeelden voor het stellen van goede vragen.

 

Meer informatie over het leren van vragen stellen.



Leren denken

Analytisch denken

♦ Ik herken verschillen en overeenkomsten tussen dingen

♦ Ik zie het verband tussen waardoor iets komt (de oorzaak) en het gevolg ervan

♦ Ik zie de relatie tussen verschillende onderdelen binnen het grote geheel

♦ Ik maak ingewikkelde problemen gemakkelijker door ze op te delen in kleinere problemen

Creatief denken

♦ Ik ontdek nieuwe vragen of problemen

♦ Ik bedenk meerdere oplossingen voor een vraag of probleem

♦ Ik bedenk originele oplossingen voor een vraag of probleem

♦ Ik bedenk hoe ik bestaande ideeën in een nieuwe situatie kan toepassen

♦ Ik zet ideeën om in praktische oplossingen

♦ Ik neem afstand van een probleem om het even op me in te laten werken

Kritisch denken

♦ Ik ga na of mijn veronderstellingen kloppen

♦ Ik controleer of nieuwe informatie klopt en overeenkomt met informatie die ik al heb

♦ Ik onderscheid feiten van meningen en betrouwbare van niet betrouwbare bronnen

♦ Ik neem bij het vormen van mijn mening verschillende perspectieven mee

♦ Ik gebruik criteria om een mening te vormen

♦ Ik onderbouw mijn mening met argumenten

♦ Ik vraag door tot ik het echt begrijp

♦ Ik kies uit verschillende oplossingen de meest geschikte



Socratisch gesprek

 

Het socratisch gesprek is een afgeleide vorm van de gesprekken die de Griekse wijsgeer Socrates in het oude Athene op het marktplein voerde. Hij trachtte met name de jeugd zélf tot nadenken te brengen, vooral door vragen te stellen en hun uitspraken te toetsen op hun geldigheid.

Het socratisch gesprek wordt gekenmerkt door de volgende regels (hierin blijkt het verschil met een discussie of debat):

 

  • Baseer je eigen mening op eigen ervaring: niet op boeken, verhalen van anderen of autoriteiten.
  • Wees concreet en beknopt: geen ellenlange monologen. Zorg dat anderen je kunnen volgen.
  • Denk mee met elkaar: het is een gezamenlijk onderzoek. Probeer elkaar te begrijpen.
  • Streef naar consensus (overeenstemming).

Het socratisch gesprek wordt gekenmerkt door de volgende opbouw:

 

  • Kiezen van een thema
  • Inventariseren van filosofische vragen en er één uitkiezen
  • Voorbeelden uit eigen ervaring noemen en er één uitkiezen
  • Vragen stellen over het voorbeeld ter verheldering
  • Formuleren van het ‘hittepunt’: cruciaal moment met een kernbewering
  • Reageren op deze kernbewering: inventariseren van andere posities en argumenten
  • Conclusie: in hoeverre is er sprake van consensus in de antwoorden op de vraag?
  • Evaluatie van het gesprek

 



Apps

Logic Games

Train je brain met 100 (+12) verschillende types puzzels !

Gratis.

Winky Think Logic Puzzles

Sleep vormen en match kleuren op 180 puzzels op te lossen in het geweldige spel dat je brain traint met uren plezier.

€ 2,99

 

Mental Math Cards

Mental Math Cards is ontworpen om mensen op alle niveau's te helpen hun wiskundige mogelijkheden te verbeteren. Door eenvoudig te onthouden en gebruiken tips, oefenvragen en een verslavend spel.

Gratis.

Quandary
Als kapitein van een nieuwe gemeenschap op de planeet Braxos, kun je de toekomst vormgeven terwijl je je etische redenaar vaardigheden.
Gratis.

Learning Patterns

Help kinderen Kritisch denken te ontwikkelen en patroon herkenningsvaardigheden. 

Gratis.

Caboose Express

Twee spelletjes in 1 app voor kleuterschool leerlingen: patroon herkenning; objecten sorteren op grootte en letters en cijfers op positie.

Gratis.

Analogies for kids
Een app voor kritisch denken.
€ 0,99

Wuzzit Trouble

Bouwt bij kinderen aan getalbegrip, probleem-oplossend en creatief en kritisch denken vaardigheden! Een van de weinige wiskunde apps die is eigenlijk leuk voor ouders en leuk voor kinderen!

€ 1,99



Onderzoeksvragen bij kleuters

 

Juf Marita gaat in haar kleutergroep aan de slag met onderzoeken leren. Hierbij komen veel 21e eeuwse vaardigheden aan de orde, waaronder ook kritisch denken.

Ze geeft een voorbeeld rondom de vraag In wat voor grond groeit tuinkers het best?

 

Lees meer: http://www.jufmarita.nl/


Tangrammen


Digibordlessen

Nieuwsberichten vergelijken

 

Een idee van Marian van Klink in de facebookgroep Bovenbouwwereld:

Nieuwsberichten van verschillende persbureaus met elkaar vergelijken. Wat is er hetzelfde en wat is er anders?

 

Gebruik hierbij b.v. Nieuws in de klas.

Download
Vraagkaarten rondom actuele gebeurtenissen
Kaarten met vragen die het kritisch denken stimuleren. Je kunt de kaarten gebruiken bij het praten over actuele gebeurtenissen.
Vragenkaarten Kritisch denken actuele ge
Adobe Acrobat document 381.5 KB

Suggesties voor activiteiten

 

Een overzicht met suggesties voor activiteiten gegroepeerd op leeftijdsgroep.

Download van Talent Stimuleren



Smartgames





De volgende blog zal gaan over Digitale geletterdheid.

 

Heb je suggesties voor de volgende blog of aanvullingen op deze blog? Ik hoor het graag! Neem contact op via het Contactformulier of reageer hieronder.


Commentaar schrijven

Commentaren: 0