Dagelijkse digitale vaardigheden?- het SAMR model

In de jaren dat ik, voor Octant, bovenschools verantwoordelijk ben voor ICT in het onderwijs, heb ik mij altijd ingezet voor het digitaal vaardiger maken van leerlingen op de basisschool én, minsterns zo belangrijk, dat ze deze vaardigheden ook gebruiken.

Maar oh, wat een spanningsveld is dat toch.
Klikken, typen en swipen in educatieve software heeft zijn weg wel naar het onderwijs wel gevonden maar een dagelijkse portie digitale vaardigheden staat nauwelijks op het programma.

Waar komt het spanningsveld vandaan?

De meeste leerkrachten hoef ik ook niet te overtuigen van het belang van digitale geletterdheid.
Maar waarom wordt er wel gewerkt met educatieve software maar is er nauwelijks tijd en aandacht voor (dagelijkse) digitale vaardigheden?
Waar komt dat spanningsveld vandaan, vroeg ik mij af.

In mijn zoektocht stuitte ik op het SAMR model van Ruben Puentedura, waarin de verschillende stadia van integratie van technologie beschreven zijn.

Dagelijkse digitale vaardigheden?- het SAMR model

Vervanging

In het stadium “vervanging” (bruin in het model) wordt technologie ingezet voor een activiteit die ook zonder technologie mogelijk is.
Bijvoorbeeld kijken en luisteren via het digibord naar een digitaal prentenboek over emoties aan de hele groep.
Hierbij hoeft de didactiek van de les niet aangepast te worden aan de technologie die gebruikt wordt.

Meerwaarde

In het stadium “meerwaarde”(rood) is de inzet van technologie gericht op het verbeteren van de didactische aanpak en wordt  er vaak gebruik gemaakt van low-level technologie.
Een voorbeeld hiervan is een app die bij het prentenboek hoort, met allerlei spelletjes die, in dit geval over emoties gaan.

Deze twee stadia bevatten veel klik, swipe en type opdrachten, zijn gericht op de versterking van de gebruikte didactiek en vraagt van leerlingen weinig kennis en kunde op technologisch gebied.
Je kunt deze stadia vergelijken met een familierecept waarbij je een eigen finishing touch aan toevoegt.

Geheel nieuw en origineel recept

Ga je een geheel nieuw en origineel recept maken, kun je dat vergelijken met de stadia “aanpassing” en “transformatie”, die gericht zijn op vernieuwing.

Aanpassing

In het stadium “aanpassing” (mosgroen) gaat het om het herontwerpen van de leertaak: de didactiek wordt aangepast om de technologische mogelijkheden te benutten.

Een herontwerp van de les met het prentenboek met emoties kan dan bijvoorbeeld zijn dat kleuters foto’s met de iPad van elkaar maken met verschillende emoties.
Een stapje verder is om op deze foto de tegenovergestelde emotie te tekenen met de markeerfunctie
die op een iPad beschikbaar is

Transformatie

In het stadium “transformatie” is technologie zo geïntegreerd dat zonder technologie de leertaak niet uit te voeren is.
De prentenboekles kan er dan zo uit komen te zien: kleuters maken met een iPad via Padlet foto’s van elkaar en sorteren deze foto’s in de kolommen blij, bang, boos en bedroefd.
Door deze padlet zichtbaar te maken op het digibord kunnen andere kleuters peer-reviews geven, door een hartje te plaatsen bij de foto in de juiste kolom.

De leerling centraal

Bij de stadia “aanpassing” en “transformatie” staat het leerproces van de leerling centraal en is het gebruik van technologie gericht op een zo optimaal mogelijke inzet om het leren te ondersteunen, vaak met gebruik van high-level technologie waarbij technologie in de leerpraktijk een onmisbaar element is.

In het SAMR model zijn 4 stadia te zien, en dat ze allemaal in een school voorkomen lijkt me niet meer dan wenselijk.
Het zorgt voor afwisseling en bij ieder leerdoel is het goed om je af te vragen wat de meerwaarde is van de inzet van ICT (zie ook blog van Daniëlle Koolmees over het T-pack model).
Soms is “vervanging” gewoon de beste keuze.

Digitale vaardigheden

En wat heeft dit model dan met digitale vaardigheden te maken?

Als technologie wordt ingezet als versterking van de bestaande didactiek, wordt er weinig kennis en kunde op technologisch gebied gevraagd van zowel de leerling als de leerkracht.

Bij leerpraktijken waarbij technologie een onmisbaar element is (“aanpassing” en “transformatie” ) zijn leerlingen actief met technologie bezig: eerst leren hoe het werkt en daarna toepassen.

In mijn voorbeeld gaan de kleuters aan de slag met foto’s maken: hoe maak je een (goede) foto, hoe bewaar je een foto, mag je alles fotograferen… juist ja, digitale vaardigheden.

En dat spanningsveld?

Op veel scholen is de inzet van technologie als versterking van de bestaande didactiek ingeburgerd. Niets mis mee, maar het is lastig om in deze 2 stadia digitale vaardigheden geïntegreerd aan te bieden aan leerlingen omdat hier van de leerling op technologisch gebied nauwelijks inspanning gevraagd wordt.

Pas bij leerpraktijken waar technologie een onmisbaar element is, komt er ruimte om leerlingen de kennis en kunde op het gebied van digitale vaardigheden te laten op doen omdat er van de leerlingen op technologisch gebied een actieve houding wordt gevraagd.

En hier wordt het spanningsveld duidelijk.
Vaak realiseert men zich onvoldoende wat er voor nodig is om leerlingen digitale vaardigheden aan te leren: een leerpraktijk waarbij technologie onmisbaar is en leerlingen activeert op technologisch gebied én minstens zo belangrijk, de leerkracht die deze kennis en kunde ook zelf heeft.

Een dagelijkse portie digitale vaardigheden

Ben ik dan voorstander van veel ICT in alle lessen?
Nee, hoor, maar wel van een dagelijkse portie digitale vaardigheden, voor alle leerlingen, om zo te zorgen dat alle 4 stadia vanuit het SAMR model in een school aanwezig zijn of in ieder geval daar naar toe te groeien.

Dagelijkse digitale vaardigheden?- het SAMR model

Simpel en kort

En die dagelijks portie kan gewoon simpel en kort, soms gewoon minder dan een minuut, door een korte vraag te stellen voordat je met educatieve software aan de slag gaat.

  • Bekijk het device eens en vraag waar de knopjes voor dienen: leerlingen weten vaak minder dan je denkt.
  • Hoe maak je foto’s, mag je overal een foto van maken en hoe bewerk je een foto?
  • Werk met QR codes om naar de juiste site te gaan zodat leerlingen niet verdwalen op het internet.
  • Het afspreken van een stilte teken en dit uitvoeren is een speelse vorm van programmeren. Dit kun je benoemen.

Technologie onmisbaar

En vanuit de dagelijkse portie digitale vaardigheden maak je makkelijker de stap naar een leerpraktijk waar technologie onmisbaar is:

  • Dictafoon app op iPad: geweldig om de kinderen hun verhaal te laten vertellen en dit terug te luisteren. Kinderen kunnen op deze manier ook instructies voor elkaar inspreken.
  • Voorleesfunctie op de iPad gebruiken of, in Windows, de insluitende lezer gebruiken om een verhaaltje wat ze getypt hebben, voor te laten lezen en te laten reflecteren op hun spelling.
  • Via Padlet leerlingen foto’s laten maken van verschillende vormen en deze in de juiste kolom in Padlet plaatsen.
  • Aandacht voor programmeren door een stopmotionfilmpje door kleuters te laten maken in de bouwhoek zodat het bouwen stap voor stap zichtbaar wordt

Wil je nog meer leuke voorbeelden of heb je een vraag?
Laat het me weten!