Het digibord de kleuterklas uit!

Schermtijd

Steeds meer leerkrachten voelen dat kinderen al veel schermen om zich heen hebben.
Tablets thuis, telefoons van ouders, televisie, filmpjes onderweg…
Moet daar in de kleuterklas dan nóg een scherm bij in de vorm van het digibord?
Hun reactie: Het digibord de kleuterklas uit!

Ik snap deze reactie helemaal!
Want uit recent onderzoek onder ouders (Iene Miene Media onderzoek 2026) blijkt dat het schermgebruik thuis onder kinderen van 0-6 jaar steeds meer toeneemt. Gemiddeld is dat 102 minuten per dag!
In mijn workshops hoor ik als reactie op deze cijfers steeds vaker de vraag: “Oeps, als dat alleen thuis is, wat voegen wij op school dan nog aan dat schermgebruik toe?”.
Een goede vraag om jezelf te stellen.

Toch denk ik dat de reactie : “Het digibord de kleuterklas uit!”, niet de goede reactie is.

Vraag jezelf liever af:

Voegt het digibord op dit moment iets toe aan het leren van kleuters?

Want daar zit het verschil tussen gedachteloos gebruiken… en doelgericht inzetten.
Misschien hoeft het digibord niet de kleuterklas uit, maar moet het vooral vaker uit!

Is de discussie terecht?

Kleuters leren met hun hele lijf.

Ze leren door:

bouwen
bewegen
voelen
uitproberen
samenspelen
praten
fantaseren

Niet door langdurig stil te zitten en te kijken naar een scherm.

Dat wordt ook ondersteund door onderzoek. De Wereldgezondheidsorganisatie adviseert jonge kinderen veel beweging, voldoende slaap en beperkte passieve schermtijd. Voor jonge kinderen staat actief spel centraal, niet passief consumeren van media.

Daarnaast liet een studie gepubliceerd in JAMA Pediatrics zien dat veel schermtijd bij jonge kinderen samenhing met minder sterke ontwikkeling van hersenverbindingen die belangrijk zijn voor taal en beginnende geletterdheid (Hutton et al., 2019).

Dat betekent niet dat elk scherm schadelijk is. Wel dat we kritisch moeten zijn op hoe, hoe lang en waarvoor we schermen inzetten.

En dat is een belangrijke boodschap voor de inzet van het digibord in de kleuterklas.

Niet elk scherm is hetzelfde

Een digibord is iets anders dan een kind dat alleen filmpjes kijkt op een tablet.
Er is een groot verschil tussen:

passief kijken naar een lange video -> samen interactief leren met een leerkracht
gedachteloos tijd vullen -> doelgericht ondersteunen van een lesdoel
stilzitten en consumeren -> bewegen, reageren en meedoen

Dus nee: we kunnen onderzoek naar schermtijd niet één-op-één plakken op elk gebruik van een digibord.

Maar het vraagt wel bewustzijn.

Wanneer het digibord in de kleuterklas wél meerwaarde heeft

Een digibord in de kleuterklas kan ontzettend waardevol zijn, wanneer het iets mogelijk maakt dat zonder bord minder goed lukt.

Digibord inzetten voor verwondering:
Kleuters zijn nieuwsgierig. Het digibord kan hun wereld vergroten. Denk aan:

- live meekijken in een vogelnestcamera
- een rups die verandert in vlinder
- beelden van de brandweer bij een thema
- de zee tijdens thema zomer
- een boerderij van dichtbij bekijken

Dan is het bord niet zomaar scherm, maar een raam naar de wereld.

Digibord inzetten voor interactie:
Gebruik het bord niet als televisie, maar als plek om samen te werken. Bijvoorbeeld:

- letters aantikken
- rijmwoorden kiezen
- tellen met de klas
- stemmen op een idee
- samen een verhaal bedenken met afbeeldingen

Onderzoek naar interactieve whiteboards laat zien dat motivatie en betrokkenheid kunnen toenemen wanneer leerkrachten het bord actief en interactief gebruiken.
Belangrijk detail: niet het bord zorgt daarvoor, maar de didactiek die jij als leerkracht inzet.

Digibord inzetten voor visualiseren:
Sommige dingen worden simpelweg duidelijker. Denk aan:

- dagritmekaarten groot in beeld
- stappenplan knutselactiviteit
- timer zichtbaar voor iedereen
- woordenschat met foto’s
- liedtekst met pictogrammen

Voor veel kleuters geeft dat rust en duidelijkheid.

Wanneer kun je het digibord beter uit zetten?

Soms gebruiken we het digibord omdat het er hangt. Niet omdat het nodig is.

Herkenbaar?

tijdens inloop staat automatisch een filmpje aan
tussen activiteiten door even iets opzetten
lange YouTube-video zonder doel
de hele dag een druk scherm op achtergrond
muziekvideo’s terwijl kinderen spelen

Dan is het bord geen hulpmiddel meer, maar achtergrondruis. En kleuters hebben al genoeg prikkels.
Dus soms is de beste keuze: klik… uit!

Wat schermen doen met aandacht en zelfregulatie

Recent onderzoek laat zien dat veel schermtijd samenhangt met zwakkere executieve functies bij jonge kinderen. Denk aan:

aandacht richten
impulsen remmen
schakelen
werkgeheugen gebruiken

Juist dát zijn vaardigheden die in de kleuterleeftijd volop groeien.

Dat betekent niet dat één digibordmoment schadelijk is.
Wel dat we zorgvuldig moeten omgaan met overdaad en passiviteit.

De vraag aan jou als kleuterleerkracht

De echte vraag is niet: “Gebruik jij een digibord?”, maar: “Waarom gebruik jij het nu?”.

Dat ene woordje waarom verandert alles.
Voor elk digibordmoment kun je jezelf afvragen:

1. Wat leren kinderen hiervan?
2. Kan dit zonder bord beter?
3. Zijn kinderen actief betrokken?
4. Is dit kort en krachtig?
5. Voeg ik iets toe of vul ik tijd?

Stel jezelf deze vragen, elke keer als je het digibord wilt gaan inzetten!

Een praktisch voorbeeld uit de klas

Thema lente

Je kunt:

Optie A
Een filmpje van tien minuten over kuikens aanzetten.

Optie B
Twee minuten live meekijken bij een broedcamera, daarna samen voorspellen wat er gebeurt, tekenen wat je zag en spelen in de boerderijhoek.

Voel je het verschil?

Bij optie B is het schermmoment is kort, betekenisvol en startend. Daarna volgt echt leren in spel en interactie.
Dát is slim inzetten.

Het digibord in de kleuterklas en digitale geletterdheid

In de nieuwe conceptkerndoelen Digitale Geletterdheid wordt benoemd dat leerlingen leren bewuste keuzes maken in het gebruik van digitale technologie en media. Ook leren ze reflecteren op invloed van technologie op gedrag en welzijn.

Hoe mooi is het als wij dat als leerkracht zelf voordoen?

Door niet alles aan te zetten wat kan.
Door bewust te kiezen.
Door technologie dienend te maken aan leren.

Dan geef je misschien wel de belangrijkste les.