Kun je A.I. inzetten in het kleuteronderwijs?

Eerder deed ik een oproepje of mensen zin hadden om te onderzoeken hoe je ChatGPT of andere AI (artificial intelligence) tools in kunt zetten als kleuterleerkracht.
Heidi Linschoten reageerde en wilde deze uitdaging wel aangaan.

Hieronder lees je haar gastblog.

Kun je A.I. inzetten in het kleuteronderwijs? 

Wat een vraag… menig wenkbrauw ging omhoog toen ik hierover sprak.
Voor- en tegenstanders namen me mee in hun beleving. Voor mij is dan de uitdaging om op onderzoek te gaan.


Als lezer op deze site ga ik ervan uit dat je gelijk roept, dat kleuters niet kunnen lezen en schrijven en dus geen termen kunnen geven waarop er gegenereerd kan worden op de computer. En is het een weg die je met kleuters wilt bewandelen? 

Als start heb ik mijn vraag voorgelegd aan een chatbot en daaruit kwamen wat bekende maar ook minder bekende tips. Deze suggesties heb ik meegenomen in mijn zelfgeschreven verhaal. Ik laat je zien hoe AI voor jou kan werken en ook wat je met de kleuters samen kunt doen.

Mijn naam is Heidi Linschoten en ik ben momenteel kleuterleerkracht in groep 1.
Als mediacoach werk ik in groep 1 tot 8 om de kinderen te begeleiden tot mediawijze gebruikers van de toekomstige mogelijkheden.
Ik geef lessen en workshops aan ouders, leerkrachten, studenten en kinderen.
Ik ben (bonus) moeder van 3 pubers, dus ook privé betrokken bij mediaopvoeding. Via hen en media blijf ik op de hoogte van de nieuwste trends.

www.mediawijsheidcoach.nl

Kun je A.I. inzetten in het kleuteronderwijs?

Wat is A.I.?

AI is niet meer weg te denken uit de toekomstige maatschappij.
Het zal zelfs voor een groot deel bepalen hoe we in de toekomst leven, leren, werken en communiceren.

Door kinderen te leren over kunstmatige intelligentie-technologie, hen bewust te maken van de kansen en risico’s, en hen mee te nemen in programmeren, bereiden we een nieuwe generatie voor op verantwoordelijke omgang met technologie. Echter moeten we ons blijven verdiepen in de mogelijke lange termijn effecten van het gebruik van AI, waar we nu nog geen zicht op hebben.

AI is de intelligentie waarmee machines, software en apparaten zelfstandig problemen oplossen. Zij imiteren hierbij het denkvermogen van de mens. In de dagelijkse praktijk kunnen kinderen prima omgaan met Netflix, Spotify of Youtube, waarbij algoritmes hen een gepersonaliseerd aanbod van muziek en filmpjes tonen. Daarnaast zijn er slimme digitale assistenten op smartphones (zoals Bixby) of slimme speakers (zoals Google Home of Amazons Alexa). 

Een interactieve leerrobot, die zich aanpast aan de input, daar hebben we wel een voorstelling van. Deze kunnen een toegevoegde waarde zijn bij instructies, maar niet voor kleuters. Mogelijk kunnen zij wel een toevoeging zijn wanneer een kind sociaal-emotionele problemen met de robot bespreekt. Robots zoals Cozmo en Dash bieden interactieve ervaringen voor kleuters. Ze kunnen reageren op stemcommando’s, bewegen, dansen en zelfs spelletjes spelen. Taal- en rekenonderwijs wordt zo op een nieuwe manier aangeboden, maar de leerkracht is altijd nodig. AI blijft altijd een medium, dat kan bestaan dankzij de mens. Het wordt nooit menselijk en is nooit je vriend.

Naast deze eerder genoemde instructie robots bestaan er “slimme” poppen, maar zij staan inmiddels bekend als onveilig aangaande je privacy. Kinderen hebben niet door dat deze poppen data opslaan en deze door derden kunnen worden (mis)bruikt. Ook hebben kleuters nog niet door dat deze poppen voorgeprogrammeerde zinnen gebruiken en geen echte gesprekspartner zijn. Ik zou deze niet inzetten.

Verder valt te denken aan de herrie producerende, knipperende verjaardagscadeaus die je liever weggeeft dan ontvangt en waarvan je hoopt dat de batterijen snel op zijn. Echter, ze bieden ook educatieve spellen, verhalen en activiteiten die de ontwikkeling van vaardigheden zoals lezen, rekenen en probleemoplossing stimuleren. Hierbij moet je dus kritisch zijn naar het nut.

AI voor je laten werken.

In de app van Canva, door vele leerkrachten gebruikt, kwam ik de optie tegen om zelf afbeeldingen te genereren.
En aangezien ik net bezig was met een opdracht voor mijn kleuters waarbij ze een kabouter kleurplaat moesten kleuren en fotograferen in de veronderstelde habitat, kon ik A.I. gelijk laten werken.
Mijn opdracht juist te formuleren nam meer tijd dan gedacht. Maar toen dit eenmaal gedetailleerd genoeg omschreven was, de juiste prompt, kwam ik toch een heel eind. In Canva liep ik nog wel tegen de bekende foutjes aan, zoals plaatjes van kinderen met 3 armen. Anderzijds zou dit weer een mooie ingang kunnen zijn voor kritisch kijken.

Op verschillende (sociale) media heb ik leuke initiatieven gezien aangaande Chatbot gerelateerde omgevingen.

Via Facebook kwam ik een pagina tegen die “Chat GPT for teachers” heet.
Een Engelstalig initiatief met leuke suggesties. Ook in het Nederlands zijn deze pagina’s er, waarbij Chat GPT of andere chatbots en AI in het onderwijs het onderwerp zijn. Menig digicoach biedt workshops aan om AI beter te begrijpen. Digitale leerkrachten zijn via programmaatjes zelfs voor een leek te programmeren, waarbij je al snel bij de 2 grootste problemen komt van het inzetten van AI om je leven als juf of meester iets makkelijker te maken: de juiste prompt maken en de ethiek en betrouwbaarheid.

Kun je A.I. inzetten in het kleuteronderwijs?

Hoe maak ik de juiste prompt?

Prompt is de naam voor de opdracht die je ingeeft aan een chatbot.
Deze moet voldoende informatie bevatten om inderdaad te genereren wat je wilt. Gelukkig kun je ze keer op keer opnieuw laten genereren (afhankelijk van de chatbot die je aanspreekt), maar dan kun je het waarschijnlijk zelf sneller. Naar verloop van tijd gaat dit gemakkelijker, maar efficiëntie duurt even. 

Heb je dit veel nodig als leerkracht in de kleuterklas?
Als je gericht een bepaalde tekst wilt op bijvoorbeeld kindniveau of een heel specifieke afbeelding zoekt op bijvoorbeeld Dall-E, dan kun je met de juiste prompt ver komen.
Maar zelfs dan moet je kritisch blijven. Als ik bijvoorbeeld vraag aan Microsoft Bing om lessen  digitale geletterdheid met doelgroep kleuters en met thema Sinterklaas te genereren, dan zijn de suggesties interessant maar niet op kleuterniveau.
Bing biedt in tegenstelling tot Chat GPT wel suggesties en links, waar je meer informatie kunt vinden. Dat hielp mij uiteindelijk meer dan de vraag op zich.

Ethiek en betrouwbaarheid.

AI vraagt zich niet af of het klopt wat het schrijft of deelt. Of nuanceert wanneer dit nodig is.
Het is een opsomming van hetgeen het geleerd heeft.

Je zult dus kritisch moeten blijven of het klopt wat er staat.

Vergeet niet: AI is niet je vriend.
Chatbots zijn gebouwd om precies dat te doen: chatten.
De vriendelijke, gemoedelijke toon die een chatbot aanneemt bij het beantwoorden van vragen kan ervoor zorgen dat je gemakkelijk vergeten kan dat je te maken hebt met een AI-systeem en niet met een bekende.
Dit zou ervoor kunnen zorgen dat kleuters gelijk zullen geloven wat deze chatbots zeggen, in plaats van hun suggesties met scepsis te behandelen.
Dat kunnen ze verstandelijk natuurlijk niet, maar wij volwassenen wel.
Bij vriendelijkheid ben je eerder geneigd persoonlijke informatie te delen. Hoewel chatbots heel goed kunnen klinken als een sympathiek mens, zijn ze slechts “een stem” van wat internet heeft ingefluisterd. Laat dat vooral niet jouw persoonlijke informatie zijn.

Wat kun je met kleuters samen doen?

Het is leuk om generatieve A.I. in te zetten om kleuters te helpen bij het creëren van kunstwerken, verhalen of muziek.
Ze kunnen bijvoorbeeld een AI-gestuurde teken-app gebruiken om unieke tekeningen te maken.
Dit kunnen kleuters niet alleen en ze hebben onze hulp nodig. Op deze manier kunnen we hen meenemen in onze ontdekkingstocht.

Hoewel kleuters misschien niet alle technische details begrijpen, kunnen ze wel leren over de basisprincipes van AI, zoals het idee dat machines dingen kunnen leren en aan de hand hiervan “beslissingen” kunnen nemen.

AI gestuurde apps

  • Google’s AutoDraw maakt gebruik van AI om te raden wat je probeert te tekenen en biedt suggesties van getekende objecten.
    Het is een leuke en intuïtieve manier voor kleuters om tekeningen te maken, zelfs als ze niet zo bedreven zijn in tekenen.
    Dit kan een lessuggestie zijn om bijvoorbeeld voorkennis te activeren of plezier in tekenen te vergroten, waarmee ook  aan de motoriek gewerkt wordt..
  • DoodleLens is een app die augmented reality (AR) combineert met AI.
    Kleuters kunnen tekeningen maken op papier en de app gebruiken om ze te animeren met behulp van AR-technologie. Het is een interactieve en creatieve manier om tekeningen tot leven te zien komen.
  • SketchAR is een app die kleuters helpt bij het tekenen door stapsgewijze instructies te geven via augmented reality.
    De app projecteert een afbeelding op papier en begeleidt kleuters bij het natekenen van de contouren. De gemiddelde kleuterhand is waarschijnlijk nog onvoldoende ontwikkeld voor deze detaillering, maar ik ken uitzonderingen in mijn klas die hier heel goed mee uit de voeten kunnen.
  • Artie’s World is een educatieve app die kleuters helpt bij het leren tekenen met behulp van AI.
    De app biedt stapsgewijze instructies en interactieve oefeningen om kleuters te helpen bij het ontwikkelen van hun tekenvaardigheden.

Spelen met een prompt

Een andere suggestie om met AI te werken is door kleuters zelf een prompt te laten benoemen en aan de hand daarvan een afbeelding te laten maken.
Ik vraag me wel af in hoeverre dit voor kinderen een verschil maakt met een ouderwetse zoekopdracht via een zoekmachine.
De verwondering zal even groot zijn.

Het didactische aspect zit hem in de taalvaardigheid, zinsbouw en woordenschat. Daarnaast moet je samen overleggen welke prompt er gemaakt wordt en op je beurt wachten bij het uitproberen.

Samengevat: 

De ontwikkelingen gaan heel snel.
Verdiep je in AI in hoeverre je dit wilt gaan gebruiken en schuw het niet.
Probeer het eens uit. Het is immers de toekomst van onze kinderen. De media berichten vaak negatief over AI, maar iets is pas nieuws als het anders gaat dan normaal. En normaal gaat het vaak wel goed. 

AI zit al zo lang in ons leven verweven.
Laat we er dan verstandig mee kennis maken en mee omgaan. Zorg dat iedereen de gelijke kansen krijgt en niet vanwege achtergrond, op welke manier dan ook, niet mee kan gaan in zijn of haar ontwikkeling. Scholen zijn daarvoor de aangewezen plek. Sluit aan bij wat de kinderen interesseert en intrigeert. Al start je met het tonen van een film waarbij AI een duidelijke rol heeft, zelfs dan werk je aan een positieve benadering van AI en maak je de eerste stappen richting een mediawijze toekomst met AI, zelfs op kleuterniveau. 

Als afsluiting wil ik je nog wijzen op Code voor Kinderrechten.
De Code voor Kinderrechten bestaat uit tien beginselen met praktische voorbeelden waarmee ontwerpers en ontwikkelaars de fundamentele rechten van kinderen kunnen waarborgen in digitale diensten.

Met dank aan de vele inspirators in de workshops die ik heb gevolgd aangaande dit onderwerp
en dank aan de aloude spellingcontrole, die een aantal keer mijn spreektaal heeft verbouwd tot mooie zinnen.