Wij zijn Miranda en Heidi. Beiden werkzaam in het onderwijs met hart voor digitale geletterdheid.
Regelmatig hebben wij contact over dingen die ons bezig houden en jij mag meelezen.

Hoi Miranda,

Het is elke keer weer een feest om samen na te denken over ons vakgebied. Nu we de laatste weken van het schooljaar ingaan, en het inderdaad voorbij is gevlogen, merk ik dat deze reflectiemomenten essentieel zijn om de batterij weer op te laden. Er gebeurt zo veel in korte tijd.

Spagaat

We hadden het over de spagaat in digitaal geletterd zijn van kinderen en het smartphone verbod. En zoals we bespraken: De Vlaamse overheid heeft daar inderdaad een voorsprong genomen door heel concreet te benoemen wat een leerling aan het einde van een specifieke fase (zoals het 4e en 6e leerjaar) moet kennen en kunnen. Dat geeft scholen en leerkrachten een helder kompas.

In Nederland zitten we in een lastige tussenfase. De conceptkerndoelen van SLO zijn een prachtige stap vooruit, maar het ontbreken van de uitgewerkte inhoudslijnen (de doorlopende leerlijnen per bouw) zorgt in de praktijk voor handelingsverlegenheid. Leerkrachten zien door de bomen het bos niet meer en ervaren de doelen als groot en onduidelijk. Zeker nu aan het einde schooljaar. Super dat je dus, met AI het een beeldend stuk hebt laten maken. Hoe reageerden de leerkrachten in jouw netwerk op dit overzicht? Merkte je direct dat de drempel om met digitale geletterdheid aan de slag te gaan werd verlaagd, en hoe zorg je ervoor dat het nu niet alsnog als een ‘extra taak’ wordt ervaren?

Je analyse van het boek Smartphonevrij opgroeien (een beweging die sterk is geïnspireerd door het werk van de Amerikaanse sociaal-psycholoog Jonathan Haidt en zijn boek The Anxious Generation) raakt de absolute kern van ons vak. Ik begrijp je aanvankelijke scepsis heel goed. De roep om een ‘smartphonevrije jeugd’ klinkt soms als een utopische wil op een complexe realiteit. Wat is wijsheid?

Als je de smartphone uitstelt, wat doe je dan in de tussentijd om ze voor te bereiden op de dag dat die telefoon er wél komt? Als we kinderen tot hun 14e in een digitaal isolement stoppen, lopen we het risico dat ze op hun 14e alsnog digitaal verdrinken omdat ze nooit hebben leren zwemmen (knipoog naar één van onze eerste brieven over het boek van Marije Lagendijk over de digitale zwemles) in een gecontroleerde omgeving. Digitale geletterdheid en Media Empowerment mogen daarom nooit stilliggen. De nadruk moet in die ‘smartphonevrije’ jaren verschuiven naar informatievaardigheden, computational thinking, media-ethiek, en zoals jij prachtig benoemd, emotionele regulatie.

Wie is verantwoordelijk?

Wat denk jij? Laat de politiek zich leiden door deze hard roepende ouders? Dat hierdoor keuzes worden gemaakt, die niet door allemaal worden gedragen? En wie is er verantwoordelijk voor de mediaopvoeding als sommige kinderen het thuis niet meer meekrijgen?

Je stelt dat de online wereld van het kind een gedeelde verantwoordelijkheid is van school én ouders. Ik ben het daar absoluut mee eens. De weerstand bij leerkrachten (“Dit is een taak voor ouders”) komt vaak voort uit angst voor tijdsgebrek of een gebrek aan eigen digitale vaardigheden (en eigen verslaving). We moeten hen laten zien dat media-educatie verweven zit in hun dagelijks handelen. De grootste influencer is de ouder zelf.

Een nieuwsgierige, niet-veroordelende houding is de absolute basis. Als een kind voelt dat jij TikTok of Roblox niet per definitie ‘stom’ of ‘gevaarlijk’ vindt, creëer je een veilige haven. Ook je koppeling met gevoelscommunicatie en je Media Empowerment kaarten vind ik een schitterende, concrete methodiek voor het jonge kind.

Werkvormen

Om te antwoorden op je vraag welke werkvormen ik gebruik om aan die media  empowerment te werken, deel ik er graag drie die bij mij heel goed werken:

  • De ‘Wat als…?’ Dilemmamachine (Bovenbouw/Middenbouw):
    Ik leg leerlingen heel concrete, ethische dilemma’s voor die passen bij hun leefwereld, zónder dat het moraliserend wordt. Bijvoorbeeld: “Je zit in een groepsapp en iemand deelt een grappige, maar ietwat gemene sticker van een klasgenoot. Wat doe je?” Ik laat ze fysiek in de klas stellingen innemen (lopen naar hoek A, B of C). Het doel is niet het ‘goede’ antwoord geven, maar het blootleggen van de groepsdynamiek en de werking van digitale empathie. Dit sluit perfect aan bij jouw idee om ze zelf met oplossingen te laten komen.
  • De Algoritme-Realisatie Spel (Bovenbouw):
    Kinderen hebben vaak geen idee waarom ze bepaalde video’s te zien krijgen. Ik maak weleens een overzicht van dingen waarop hun blijk blijft hangen, maar juist niet omdat het iets leuks is. Hun mening is niet wat een algoritme interessant vindt, maar de tijd van staren naar een filmpje.
  • De Ouder-Kind gesprekken
    Om de brug naar de ouders te slaan, ben ik voornemens avonden te organiseren, waarbij ouders en kinderen samen in de aula zitten en via een quiz (zoals Kahoot) vragen beantwoorden over elkaars digitale leefwereld. Denk dan aan vragen zoals: “Wat betekent de term ‘FOMO’?” of “Hoeveel schermtijd denkt je ouder dat jij hebt?”. Dit doorbreekt weerstand en start het gesprek aan de keukentafel.

Tot slot

Mijn vragen aan jou over dit onderwerp:

Hoe zie jij de rol van de school als het gaat om het ondersteunen van ouders bij die ’tijdlijn van het uitstellen’ van de smartphone? Moet een school hierin faciliteren (bijvoorbeeld door ouderavonden te organiseren over Smartphonevrij opgroeien), of moeten we ons puur op het curriculum binnen de school richten?

Tot slot wil ik nog even benoemen dat ik het dat zakelijk tekenen een ontzettend leuke vaardigheid vind!

We zien elkaar aan het begin van het nieuwe schooljaar met wat leuke initiatieven waar we beiden mee actief zijn. Dus tot die tijd: Zet hem op met de laatste schoolloodjes en alvast een heel fijne, welverdiende en hopelijk deels ‘schermvrije’ zomervakantie!

Met een warme, mediawijze groet,
Heidi

Heidi staat voor de klas in het basisonderwijs.
Ze geeft ouderavonden en lessen aangaande mediawijsheid. Ze is moeder van 3 (bonus)pubers.
Naast ervaringen in haar werk komen ook zij met dingen thuis.

Miranda is adviseur digitale geletterdheid bij een scholengroep in Utrecht. Daarnaast ondersteunt ze vanuit haar eigen bedrijf kleuterleerkrachten bij de inzet van digitale geletterdheid, door het geven van workshops en begeleidingstrajecten.